Angola poroze dɔ be "Made in Africa" ka setigiya yira cogo min na: Saan 2026, feburukalo la, an y’an ka Angola ka sannikɛla dɛmɛ ka kuran nɛgɛdaga dilanyɔrɔ dɔ lɔ ka bɔ a daminɛ na. O boonw lɔli ani fɔrɔmasɔn banna tile naani dɔrɔn kɔnɔ ani an ma baara caaman kɛ ka minanw di dɔrɔn. An be baara kɛra ni farafinna ka baarakɛyɔrɔw dɔ ye min be mɔgɔ jigi tigɛ kosɔbɛ.
Kun minw b’a to kuran nɛgɛdagaw ye donyɔrɔ ɲuman ye sigida dilanni kama farafinna, olu filɛ nin ye.
I. Laɲini min be kɛra farafinna jamana bɛɛ kɔnɔ Farafinna ka minɛn fitininw feereyɔrɔ be yiriwara kosɔbɛ. Statista y’a fɔ ko farafinna ka minɛn fitininw feereyɔrɔ bena se dɔrɔmɛ miliyari 26,03 ma saan 2025, ani saan kɔnɔ yiriwali hakɛ (CAGR) min be se ka kɛ 7,24% ye k’a ta saan 2025 la ka taga se saan 2030 ma.
Mun lo b’o yiriwali lasunna? Kanbelew ni sunguruw minw be dugubaw kɔnɔ
Farafinna ye jamana ye min ka dɔgɔ ni bɛɛ ye diɲɛ kɔnɔ, a sii hakɛ ye 18 dɔrɔn ye.O kanbele ni sunguruw be dugubaw kɔnɔ minkɛ, farafinw ka ca ni 40% ye minw be dugubaw kɔnɔ ka ban-so kɔnɔ minan ɲumanw ɲinini be cayara, sanko n’an y’a filɛ ko mɔgɔw be sinsinna ji kan.
Farafinna cɛmancɛ mɔgɔw be yiriwara joona joona. A fɔra ko saan 2060, cɛmancɛ mɔgɔw bena kɛ jamanadenw 42% ye. O dumunikɛlaw be nɔgɔya minw ɲinina i n’a fɔ duniɲa yɔrɔ wɛrɛw ka dumunikɛlaw, i n’a fɔ ka se ka jii funu joona ani ka ɲɛ ani ka jii nɔgɔman sɔrɔ.
Sugu kunnafoni lakika
Jumia kan, min ye farafinna ka e-jagokɛyɔrɔba ye, dumunikɛminɛnw be 17,38% bɔ sokɔnɔminɛw feereli bɛɛ la. Fɛɛn dɔw i n’a fɔ kuran nɛgɛdaga, blender ani kafe dilannanw, olu be to ka feerefɛnw cɛma minw ka fisa ni tɔɔw bɛɛ ye. Kenya jamana na, kuran ka buguw be tobilikɛminɛnw cɛma minw ka di mɔgɔw ye ka tɛmɛ tɔɔw bɛɛ kan, k’a sɔrɔ Nizeriya jamana na, u jatelen don i n’a fɔ sokɔnɔfɛnw, i n’a fɔ ɲagaminanw.
Sɔngɔ lɔnniya
Farafinna ka e-jagokɛyɔrɔw la ani sigida sugubaw la, minan fitinin minw feerela ka ɲɛ, u 70% ɲɔgɔn sɔngɔ ka gwɛlɛ. O sɔngɔ yɛlɛmani be sababu ɲuman di sigida ka fɛnw dilanni ma, bari sigida ka fɛnw dilanni be se ka dɔ bɔ musakaw la ni fɛnw ladonni musakaw ni bolifɛnw musakaw bɔli ye.
II. Danfara min be sɔrɔ jamana wɛrɛw ka jigiya fɛ
Sisan, farafinna jamana fanba b’u jigi la kuran ka nɛgɛdagaw ni minan misɛnninw kan minw be bɔ jamana wɛrɛw la. An ka Angola jamana ta k’o kɛ ɲɛyirali ye. Jamana nin ka kuran nɛgɛdaga dilan baara bele a daminɛ na, a ka baarakɛminɛnw fanba be jigi la fɛnɲɛnamafagalanw kan minw be bɔ jamana wɛrɛw la i n’a fɔ nɛgɛ gwansan, manakɔfuru ani funteni kɔlɔsili. O koo be kɛra farafinna jamana bɛɛ la. O kɔrɔ ye mun lo ye yɔrɔ ka baarakɛyɔrɔw la? O jɔrɔnanko min be bɔ jamana wɛrɛw la, o be sababuw bɔ ɲɔgɔn na:
Jagokɛyɔrɔw sɔngɔw ka ca hali bi k’a sababu kɛ fɛnw ladonni musakaw ye ani bolifɛnw musakaw ye; fɛnw sɔrɔcogo minw ka jan kojugu, o be na ni fɛnw dɛsɛ ye; kɔfɛ-feere baara ani fɛn wɛrɛw dilanni ka dɔgɔ; ani waribonw bɔli be kɛ, wari minw tun be se ka to sigida sɔrɔko la.
Sigida dilanni sababu la, dilanbagaw be se ka sɔngɔ ɲumanw di k’a sɔrɔ u be nafa mara sigida sɔrɔko kɔnɔ.
III. Angola ka koow lajɛ
Angola be ni gɛlɛya minw ye, i n’a fɔ farafinna jamana caaman: baarakɛminɛnw, hali n’u be yiriwara, u ma yiriwa hali bi; dumunikɛlaw hakɛ min be cayara; ani ka jigi la fɛnw kan minw be bɔ jamana wɛrɛw la.
An ka sannikɛlaw tun b’a fɛ ka sigida sugu yɔrɔ dɔ minɛ sigida ka fɛnw dilanni fɛ. Saan 2025, sannikɛla dɔ ye ɲɔgɔnye kɛ ni Davinci ka masin ye walisa ka furaw ɲini. An ye CKD (Completely Knocked Down) kuran nɛgɛdaga dilanyɔrɔ dafanin dɔ di, o min kɔnɔ: nɛgɛdaga fila minw be nɛgɛdaga n’a nɛgɛw sɔgɔ, nɛgɛdaga kelen-minɛlan min be nɛgɛdaga farikolo n’a ka funtenifɛn sɔgɔ walisa ka ji bɔli bali ani ka nɛgɛdaga siri, ani nɛgɛdaga dafanin.
Ka bɔ kette dilan minanw dili la ka taga se fɛɛn fɔlɔ ma min be se ka bɔ lɔgɔ la, o ye tile 4 dɔrɔn lo ta. Sisan, kliyan be ni sigida baarakɛlaw ye minw kalanna ka ɲɛ, u be se ka baara kɛ u yɛrɛ ma, ani sira gwɛnin b’a bolo ka baara caya.
V. Mun na i ka ɲi ka kuran nɛgɛw sugandi?
So kɔnɔ minan fitininw bɛɛ cɛma, kuran ka nɛgɛdaga be nafa kɛrɛnkɛrɛnninw di baarakɛyɔrɔ kuraw ma:
1. CKD dilanyɔrɔ min be kɛ nɛgɛdaga kɔnɔ, o be baara kɛ ni mansin jɔnjɔn 4 ani lajɛnyɔrɔ kelen dɔrɔn lo ye.
2. Nafolo donta musaka bɛɛ ka dɔgɔ, a be se ka se dɔrɔmɛ 10 000 ma ka taga se dɔrɔmɛ 15 000 ma dɔrɔn.
3. Ka baarakɛminanw dilan cogo lɔn joona joona: An bena ɛnzeniyɛriw ci ka taga baarakɛminanw bila baara la ani ka baarakɛminanw ɲɛminɛ walisa baara ka ɲɛ.
4. Sigida mɔgɔw ka makoya barikaman: Kettles ye makoyafɛn ye loon o loon Farafinna yɔrɔ bɛɛ la. Sugu ɲininiw ka bon; gɛlɛya kelenpe min be yen, o ye ka fɛɛnw sɔrɔ yɔrɔ minw na.
Dilanbagaw ni waritigiw fɛ minw b’a miirila ka dilan farafinna, kuran nɛgɛw ye donyɔrɔ ɲuman ye, i n’a fɔ an ka sannikɛlaw y’a yira cogo min na Angola-teliya, ɲuman, ɲuman, ani a be mɛn. K’a ta baarakɛyɔrɔ lakolon dɔ la ka taga se fɛɛn ɲumanw dilanni ma, o be tile naani dɔrɔn lo ta. Sigida baarakɛlaw be fɔrɔmasɔn dafanin sɔrɔ ani u be se ka baarakɛyɔrɔ ladon ani k’a baara u yɛrɛ ma.
Davinci ye saan 15 kɛ so kɔnɔ minanw dilanyɔrɔ fitininw na, a ka baarakɛminanw ka ca ni 25 ye ani a ka baarakɛyɔrɔw ka ca ni 200+ ye minw ye ɲɛtaga sɔrɔ jamana wɛrɛw la. An lanin b’a la ko an bena kɛ aw ka baarakɛɲɔgɔn ɲuman ye min be se ka la a la ani min ka fisa ni tɔɔw bɛɛ ye Sinuwa jamana na.
Yala i labɛnnin lo ka i ka baarakɛyɔrɔw sɛgɛsɛgɛ farafinna wa? Aw ka ɲɔgɔn sɔrɔ n’an ye walisa ka baro kɛ cogo min na an be se k’aw dɛmɛ k’a ta miiriya la ka taga a bila a dilanni na!